'Spaanders': bezuinigingen blijven nodig

Onlangs verscheen een onderzoeksrapport “Gemeenten in perspectief 2014-2018”. Het onderzoek is uitgevoerd door COELO, het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden. Dit centrum is onderdeel van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit van Groningen. De onderzoekers zijn Prof. Dr. M.A.Allers (COELO) en Drs. B. Steiner (Bruno Steiner Advies).

In het rapport wordt gesteld dat de rol van gemeenten in het dagelijks leven van de burger steeds groter wordt, mede ten gevolge van de omvangrijke overheveling van rijkstaken naar gemeenten: de transities. Daaraan gekoppeld stelt men dat er weinig zicht is op de positie van gemeenten ten opzichte van andere overheden.

Interessant is vooral dat het onderzoek dat naar aanleiding van deze (en andere) stellingen en constateringen is gedaan, mede geleid heeft tot een prognose van het verloop van de gemeentelijke inkomsten en uitgaven over de periode 2014-2018. Deze prognose is gemaakt op basis van ongewijzigd lokaal beleid.

Een sterk punt in het onderzoek is naar mijn mening, dat vooral gekeken is naar de zogenaamde “netto uitgaven”. Daarmee worden de uitgaven bedoeld waarvoor de gemeenten zelf dekking moeten vinden: uit de uitkering uit het gemeentefonds, lokale belastingopbrengsten en overige eigen inkomsten. Inkomstenbronnen zoals specifieke uitkeringen en de opbrengsten uit bestemmingsheffingen blijven buiten beschouwing. Dat geldt ook voor de uitgaven die hiermee verbonden zijn. Op die manier ontstaat een heldere aanpak.

Er zit echter wel een addertje onder het gras. Impliciet wordt er vanuit gegaan dat op dit punt inkomsten en uitgaven met elkaar in evenwicht zijn en dat is in veel gemeenten maar de vraag. Een negatieve balans tussen de genoemde inkomsten en uitgaven kan dus van invloed zijn op het totale resultaat, positief of negatief, dat gemeenten op jaarbasis behalen.

Uit het rapport blijkt op verschillende manier, wat we eigenlijk al lang wisten of aanvoelden, dat de rol van de gemeenten op zeer veel beleidsterreinen groot tot zeer groot is. Met uitzondering van het beleidsterrein “Landsverdediging” hebben gemeenten op alle overige terreinen een belangrijke inbreng. Met name raadsleden en ook colleges van B. en W. zouden er goed aan doen dit nadrukkelijk tot zich te laten doordringen. Je ziet feitelijk in een oogopslag hoe breed het takenpakket van een gemeente is , hoe gecompliceerd de gemeentelijke huishouding in praktische zin is en welke enorme verantwoordelijkheden gemeenten daardoor hebben. In financiële zin leidt e.e.a. ertoe dat rond 25% van de overheidsuitgaven via de gemeenten lopen.

Dit geeft eens te meer aan hoe belangrijk het is om zeker op het niveau van de raad alle zaken in hun totale samenhang te zien. De behoefte daaraan wordt nog sterker als de financiële conclusies concreet worden gemaakt. Het gaat te ver om op de details van de conclusies in te gaan. Mensen die daarin geïnteresseerd zijn, moeten het rapport maar downloaden. De conclusie is dat er, bij ongewijzigd beleid, aan het einde van de periode 2014-2018 landelijk in totaal bij gemeenten een tekort zal zijn van 4,8 miljard euro. Dit komt neer op een schrikbarend bedrag van € 284,-- per inwoner. Ter illustratie: dit zou voor Dongen, op basis van afgerond 25.400 inwoners een bedrag betekenen van rond 7.200.000,--

Uiteraard moet je een dergelijk bedrag nuanceren. In grote gemeenten zal het bedrag per inwoner hoger zijn dan in kleine gemeenten. Het bedrag wordt mede bepaald door de rol en positie van een gemeente in de regio, of door bepaalde specifieke problemen enz. Neemt niet weg dat, hoe dan ook, gemeenten, elk vanuit hun eigen positie, hun beleid zullen moeten aanpassen. Dat geldt nadrukkelijk ook voor Dongen. Het genoemde bedrag moet zeker niet gezien worden als absolute waarheid, maar is een krachtige en politiek bestuurlijk zeer belangrijke indicatie.

In het rapport is rekening gehouden met de reeds voor 2014 doorgevoerde bezuinigingen en inkomstenverhogingen. Het genoemde gemiddelde bedrag per inwoner betreft dus het bedrag dat in de jaren 2015 tot en met 2018 aan tekort zal ontstaan als er niets gebeurt. Dit betekent keihard, dat alle gemeenten, waaronder ook Dongen door moeten gaan met verdere zeer substantiële en structurele bezuinigingsmaatregelen en verhoging van inkomsten.

In eerdere columns heb ik al vaker mijn grote bezorgdheid uitgesproken over de toekomstige ontwikkeling van Dongen. U zult begrijpen dat die zorgen alleen maar zijn toegenomen.

Dongen en alle andere gemeenten in Nederland, zitten door de negatieve balans tussen inkomsten en uitgaven met een enorm probleem. Daarom nog nadrukkelijker mijn pleidooi om binnen de gemeenteraad los te komen van eigen oordelen, vooroordelen en ingenomen standpunten. Op de belangrijke en structurele onderwerpen, geen politiek spel meer, geen coalitie en oppositie, maar 21 raadsleden die vanuit hun gezamenlijke en zeer grote verantwoordelijkheid streven naar het zo goed mogelijk oplossen van de problemen. Het gaat om de belangen van ruim 25.000 inwoners en niet om de belangen van een beperkt aantal raadsleden.

Dat vraagt een andere denkwijze en aanpak dan het traditionele denken en handelen in machtsverhoudingen. Het is heel lastig deze omslag te maken. Voor zover ik de raadsleden in Dongen ken, ben ik er wel van overtuigd, dat iedereen de belangen van de gehele Dongense bevolking ziet. Nu nog met zijn allen daaraan werken, ongeacht de politieke signatuur. Dat zal niet van de ene op de andere dag gerealiseerd worden, dat begrijp ik wel, maar men moet zich ook realiseren dat de tijd in ons nadeel werkt. Hoe langer er gewacht wordt met de omslag, hoe moeilijker het zal worden om de problemen nog in redelijke mate te kunnen beheersen of op te lossen. Een echt integrale aanpak is daarbij het belangrijkste vereiste. Het komen tot een dergelijke aanpak vraagt moed en het vermogen om allerlei heilige huisje aan de kant te zetten. Dat moet kunnen in Dongen. Daar doen we niet voor niets “de dingen samen!!!”

7 januari: Wijsheid in de raad