Is carnaval kunst? Deze musea vinden van wel

Drie tentoonstellingen over de kunst, makers en mensen achter carnaval

Een carnavalswagen waar maanden aan wordt gebouwd, een zelfgemaakt kostuum, absurde beeldtaal, muziek, maskers en even helemaal iemand anders zijn. Wie carnaval alleen ziet als een paar dagen feest, mist een uiteenlopende en kleurrijke wereld. Stedelijk Museum Breda, Het Noordbrabants Museum en Museum Helmond zetten carnaval daarom de komende anderhalf jaar gezamenlijk in de schijnwerpers. Met drie heel verschillende tentoonstellingen laten zij zien dat achter het feest een rijke kunst- en maakcultuur schuilgaat, waarin verbeelding, vakmanschap, identiteit en gemeenschap samenkomen.

Van de persoonlijke fotografie van Vincen Beeckman tot de absurde carnavalswereld die Erik Kessels verzamelt en het Carnaval Atelier van Yasser Ballemans: ieder museum bekijkt carnaval vanuit een ander perspectief. Samen nodigen de musea bezoekers uit om verder te kijken dan de bekende clichés én de verschillende kanten van carnaval te ontdekken.

Carnaval als spiegel; Vincen Beeckman – Parade
In Stedelijk Museum Breda begint het verhaal bij de mens achter het feest. Voor Vincen Beeckman – Parade onderzocht de Belgische fotograaf Vincen Beeckman samen met uiteenlopende Bredase inwoners carnaval en verwante tradities wereldwijd. De vraag ‘Wie zoude wille zijn?’ (wie zou je willen zijn?) vormt daarbij de rode draad. Want zodra tijdens carnaval de normale regels even worden losgelaten, ontstaat ruimte om een andere rol aan te nemen en jezelf opnieuw te laten zien. Beeckmans foto's worden gecombineerd met kunstwerken en persoonlijke verhalen van deelnemers en raken zo aan grotere vragen over identiteit, verschillen, veerkracht en verbondenheid.

Dingeman Kuilman, directeur Stedelijk Museum Breda: “Carnaval is een levende traditie die gevoed wordt door veranderingen in de stedelijke samenleving. Maar sommige veranderingen, zoals festivalisering en leegloop bij carnavalsverenigingen, zijn ook bedreigend. Met dit project laten we zien hoe kunstenaars en inwoners samenwerken om de betekenis van carnaval voor iedereen te behouden en versterken.”

Carnaval als beeldcultuur; elf – Cult & Carnaval
Met elf – Cult & Carnaval haalt Het Noordbrabants Museum vanaf 14 november de beeldcultuur van carnaval van de straat het museum in. Carnaval is van oudsher het moment waarop de wereld even op zijn kop staat en de gevestigde orde tijdelijk plaatsmaakt voor een andere werkelijkheid. Die omkering vormt ook het uitgangspunt van de tentoonstelling. Het museum laat bestaande rollen tijdelijk los en geeft kunstenaar (voormalig Prins Carnaval) Erik Kessels en Brabantse carnavalsvierders de ruimte om hun blik op carnaval te laten zien. In het nieuwe werk van Erik Kessels worden beeld- en geluidsinstallaties gecombineerd, waaronder van James Ensor, die te zien is op een carnavalswagen.

Jacqueline Grandjean, directeur Het Noordbrabants Museum: “Met carnaval staat de wereld even op zijn kop. In elf – Cult & Carnaval doen we dat ook: we hebben de sleutels van de tentoonstellingszalen uit handen gegeven aan Erik Kessels en de carnavalsvierders. Zij zijn daar nu even de baas.”

“elf is een tentoonstelling die de cultuur rondom dit ‘volkse feest’ uitvergroot, viert en op een eigenzinnige manier belicht. In plaats van een klassieke tentoonstelling over Carnaval, ontvouwt zich hier een zintuiglijk parcours: een reeks installaties die geïnspireerd zijn op de rituelen, symbolen en collectieve verbeelding die de cultus rondom Carnaval maken. Een onderdompeling in een wereld waar ernst en absurditeit, devotie en losbandigheid, traditie en tijdelijke ontregeling naast elkaar bestaan”, aldus kunstenaar Erik Kessels.

Carnaval als maakcultuur; Carnaval Atelier
Museum Helmond richt de blik vervolgens op misschien wel de meest onderschatte kant van carnaval: het maken. Want carnaval ontstaat niet vanzelf. Maandenlang wordt er genaaid, ontworpen, geschreven, gebouwd en geschilderd. Kunstenaar Yasser Ballemans onderzoekt als ‘Carnaval Alchemist’ wat het goud van het Helmondse carnaval is en trekt daarvoor met zijn mobiele atelier de stad in. Uiteindelijk verandert Kunsthal Helmond in één groot Carnaval Atelier, waar professionele kunstenaars en makers uit de Helmondse carnavalswereld samenwerken aan nieuwe kunstwerken. Samen ontwerpen zij ‘maakstations’ die bezoekers uitdagen om zelf aan de slag te gaan. Zo komen professionele kunst, carnavalscultuur en de creativiteit van bezoekers samen, vanuit de gedachte dat iedereen kunstenaar kan zijn.

Esther Hartzema, directeur Museum Helmond: “Museum Helmond ontwikkelt zich steeds meer tot een plek waar mensen kijken, maken én meemaken. In Carnaval Atelier kijk je niet alleen met de bril van carnaval naar kunst, en andersom, maar doe je zelf ook mee. Daardoor ontstaat een bijzondere kruisbestuiving: tussen amateurs en professionals, tussen kijken en maken, en tussen volkscultuur en de kunstwereld. Amateurs en professionals staan hier samen op een gedeeld fundament: dat van creativiteit. En zo blijkt dat iedereen op zijn eigen manier een kunstenaar kan zijn.”

Vanaf 11 november 2026 kunnen bezoekers (gratis) hun carnavalssteek voor over 850 jaar ontwerpen én ermee op de foto gaan. Vanaf 12 oktober 2027 verandert de Kunsthal in één groot Carnaval Atelier, waar kunst kijken en zelf maken samenkomen.

Eén feest, drie perspectieven
Van kunst en vakmanschap tot identiteit, traditie en gemeenschap: carnaval is een levende cultuur die voortdurend wordt gemaakt, doorgegeven én opnieuw uitgevonden. Zo krijgt een feest dat normaal vooral op straat wordt gevierd nu ook een plek in het museum.