Mijmeringen: 'Science Fiction'

'Mijmeringen' is een wekelijkse column van Dongenaar Rinus krijnen

Ik heb nooit het genre van science fiction omarmd. Films en series zoals Startrek vind ik allemaal ongeloofwaardig, omdat men blijkbaar in gebieden beweegt waar nooit mensen kunnen leven en wonen. De ruimtevaartuigen waarin ze vliegen zijn zeer deprimerend vanwege een zeer zakelijke kale inrichting en rare zeshoekige deuren. Ook de uniformen die men draagt staan mij tegen. In mijn ogen zou de toekomst juist erg divers kunnen zijn en is er totaal geen behoefte aan uniformiteit. Maar misschien is mijn beeld wat te romantisch. Toch komen nu een aantal science fiction ideeën wel erg snel op ons af. En daar kan ik niet voor wegduiken. Met de komst binnenkort van quantum-computers en het nu al aanwezige AI worden momenteel hele grote stappen gezet, waardoor onze toekomst er veel anders uit gaat zien. We maken hoe langer hoe meer gebruik van artificiële intelligentie en er zijn hiervoor een groot aantal redenen waarom. De ontwikkelingen kunnen grote gevolgen hebben. Laten we ze langslopen.

We zijn lui. Met AI en de voorgangers ‘zoekmachines’ kun je razendsnel feiten opzoeken, waardoor je geen encyclopedieën of bibliotheken meer hoeft te raadplegen. En hoe langer hoe meer wordt AI ook ingezet om jouw studiewerk over te nemen. Pikten we vroeger bijvoorbeeld nog wel eens een uittreksel van een collega of uit een boek van literatuur die je moest lezen, -maar waar je geen zin in had-, nu kun je dit aan een AI-chatbot vragen, waarbij de afkomst niet eens meer te bepalen valt en er zelfs een persoonlijk sausje overheen kan worden gegoten. Hoe weet een school nu of een leerling echt iets weet? In mijn studietijd moesten we bij het maken van een scriptie of werkstuk al een procesverslag schrijven hoe we tot zaken waren gekomen. Dat wordt hoe langer hoe belangrijker nu.

We raken onzeker. Het resultaat van een vraag – een prompt heet zo’n vraag- aan AI ziet er meestal zeer overtuigend uit. Zelf kun je het wellicht niet zo verwoorden. Je wordt dus uit onzekerheid verleid om dit te gaan gebruiken, terwijl je nauwelijks tijd besteed aan onderzoek of wat er geproduceerd wordt wel klopt. Als AI wordt ingezet is het stellen van de exacte vraag aan het systeem het allerbelangrijkste om een betrouwbaar antwoord te krijgen. Doe je dat wel?

We zijn niet meer creatief. Het monteren van een zelfgemaakt filmpje met fantasierijke verzinsels was vroeger eigenlijk niet te doen. Je moest over erg geavanceerde software beschikken om een kat gitaar te laten spelen in een videootje. Maar nu word ik door AI op de social media overspoeld met kattenfilmpjes met allerlei onmogelijkheden. Eerst was het nog grappig, maar inmiddels komt deze nepcontent mijn neus uit. En de stroom met nepcontent is nog maar net begonnen. Nu zijn kattenfilmpjes tot daaraantoe, maar als de werkelijkheid verdraaid wordt van serieuze zaken is het een heel ander verhaal.

Want we belazeren hoe langer hoe meer de boel. Met AI kun je mensen dingen laten zeggen of laten doen alsof het echt gebeurd is en als je dit op social media deelt, zijn er echt legio groepen mensen die dit voor waar aannemen. Bleef het eerst bij schelden, bedreigen en beledigen in reacties, nu laat men mensen uitlatingen vertellen in woord en beeld, die nooit gezegd of zo bedoeld zijn. Dit schept haat en verwarring.

We creëren een enorme werkeloosheid. Heel veel bedrijven hebben al mensen ontslagen of zijn van plan dit te doen, omdat ze een enorm verdienmodel zien in AI als vervanging van menskracht. Waarom staan de beurzen zo hoog terwijl het economisch best een ongewisse tijd is? Als beurzen hoog staan in zo’n situatie is er ondanks de malaise hoop bij het kapitaal op winst en dat komt door AI.

Er zijn best wel veel zaken waar AI zeer nuttig kan zijn bij ondersteuning in onderzoek, maar nu iedereen zonder schroom, ethische of juridische overwegingen ermee aan de slag gaat, is de beer los.

Daarmee leidt de invoering van AI tot een totale disruptie waarbij schijn en werkelijkheid volledig door elkaar heen gaan lopen en dat in een politiek zeer woelige periode.

Met regelgeving komen we -vrees ik- niet veel verder. De wereld hangt nu al van rechtszaken aan elkaar en de belangen zijn te groot. Dat wordt een duur gebed zonder einde. Als je als persoon in de gelegenheid bent afstand van AI te kunnen houden of de verleiding van AI kunt weerstaan en je kunt daarbij vertrouwen op je eigen inzicht en kennis is het wellicht allemaal nog te doen. Maar beweeg je je in een omgeving waar blindelings alles wat maar mogelijk is door AI wordt vervangen, dan geef ik het je wel te doen.

Ik heb meelij met alle jonge mensen die dit gaat overkomen. Mijn tijd zal het wel duren.