'Mijmeringen' is een column van Dongenaar Rinus Krijnen.
Breinrot
Het woord breinrot heeft een negatieve klank en dat is niet voor niets. Wikipedia zegt hier het volgende over: breinrot is een term die verwijst naar de mentale gevolgen en de afname van concentratie of denkvermogen door overmatig gebruik van sociale media, korte video's en digitale content van lage kwaliteit. Een mooie definitie die vooral aangeeft dat social media de mensen onzekerder laat lijken. En het doet ook nog eens iets met je totale mentale status.
Deze wijsheid heb ik opgehaald via de AI-chatbot van Google, die dan weer de kennis ophaalt uit Wikipedia. En Wikipedia wordt gevoed door actieve denkers, die de moeite nemen hun bevindingen hierin vast te leggen en dit door de gemeenschap van Wikipedia-denkers te laten toetsen. En waarvan er helaas hoe langer hoe minder van zijn, vanwege AI. Het is nog wel een zelfcorrigerend systeem waar ik erg veel gebruik van maak, omdat ik veel meer vertrouwen heb in de mening van velen dan van één.
Zelf dingen verzinnen die echt uniek zijn is haast onmogelijk of is al eerder gedaan. Iedereen maakt gebruik van bronnen. Mogelijk dat de publicaties van de Griekse wijsgeren ver voor het jaar nul nog wel uniek waren, maar dat is ook twijfelachtig. Ook zij hebben hun kennis vastgelegd op basis van mondelinge overlevering door collega’s. Het feit dat het destijds schriftelijk werd vastgelegd was nieuw en daardoor kunnen wij nog aan hun kennis laven.
Tot voor kort waren de hulpmiddelen om ons denken te helpen vooral ondersteunend of heel doelgericht. Neem de boekdrukkunst, het rekenmachine, typemachine, tekstverwerker of aanvankelijk de PC en de smartphone. Solitair waren deze hulpmiddelen niets waard. De interactie van de mens was noodzakelijk voor in- en output. Ook destijds werden deze ontwikkelingen belemmerd bij hun inzet omdat het de mensen dommer zou maken. Vooral in het onderwijs waren en zijn dergelijke hulpmiddelen altijd onderhevig aan discussie. Het eenvoudiger maken van denkprocessen met hulpmiddelen ondermijnt de cognitieve prestaties is het algemene beeld. De opkomst van chatbots en hun slimme artificial intelligence-varianten doen bij menige onderwijsdeskundigen de wenkbrauwen fronsen. Mensen schijnen luier te worden en minder scherp.
Dat viel me ook op toen ik deze week bij mijn zaptocht langs de Nederlandse TV zenders. Ja, ik ben een boomer die nog tv kijkt. Ik kwam uit op het programma: ‘De domste’. Een aantal min of meer bekende Nederlanders worden in dit programma onderworpen aan een aantal zeer eenvoudige vragen waarop ze het juiste antwoord moeten geven. Ook moeten ze wat praktische oplossingen bedenken en uitvoeren voor situaties die niet direct oplosbaar lijken. Aan het einde van de uitzending wordt diegene die alle opdrachten het beste heeft gedaan naar huis gestuurd. Niet bepaald een programma dat goed is voor het ego van de deelnemers lijkt me. Zeker als je een bekende politicus bent of succesvol schrijver zou ik me toch afvragen waarom ik in hemelsnaam hieraan mee zou doen. Wat opvalt is hoe weinig algemene kennis de deelnemers hebben. Dat de wijzen uit het oosten kwamen en dat februari tijdens een schrikkeljaar 29 dagen telt wisten ze niet. Zeker als de deelnemers qua antwoorden mochten kiezen uit ‘waar’ of ‘niet waar’ ontstond er kuddegedrag en stond men massaal in het verkeerde vak.
Heeft breinrot hier ook toegeslagen? Wordt er met het continu scrollen op de smartphone een filter gelegd op wat een mens in zijn geheugen opneemt bij de feiten die hij echt gaat onthouden? Het lijkt er wel op. Het lage niveau van de deelnemers verbaasde mij enorm. Het programma doet zijn naam eer aan. Mijn respect voor de deelnemers heeft wel een deuk opgelopen. Ik denk dat veel deelnemers inmiddels wel spijt hebben dat ze er aan mee hebben gedaan. Zelf maak ik ook veel gebruik van allerlei hulpmiddelen en scrollen door media content uit social media hoort hier ook bij. En ook ik gebruik AI om ingewikkelde zaken uit te pluizen die buiten mijn kennisgebied liggen. Zeker met vraagstukken over complexe regelgeving kan AI met zijn onvermoeibare vergelijkingsopties mij erg helpen om me op gang te helpen.
Ik merk ook dat ik ouder word en moeite heb om snel iets op te halen uit mijn geheugen. In zo’n geval gebruik ik onder andere AI om een aha-erlebnis te krijgen. Dat zorgt slechts voor het slagvaardiger reproduceren van kennis die latent al aanwezig is. Dat is alleen maar handig. Als het gehele denkproces en de creatieve uitvoering wordt overgedragen aan AI is het vooral gemakzucht. Ik heb geen waardering voor haast kritiekloos content creëren uit een doosje en dan beweren dat je het zelf hebt gemaakt. Ik zie hoe langer hoe meer AI-troep verschijnen. Je ruikt gewoon dat het nep is. Reclames en posters met drukke, schreeuwende, harde kleuren en vreemde lettertypes overspoelen je tijdlijn op de socials. En dan ook nog die hinderlijke speciaal voor jou uitgezochte reclameteksten in pop-ups, die zijn afgeleid uit je bubbel: too much.
Deze overprikkeling zorgt echt niet dat ik van mening ga veranderen of zaken ga aanschaffen waar ik niet op zit te wachten. Het stemt me alleen somber als ik zie dat het toch een zeer lucratief verdienmodel is in een omgeving waar ik me hoe langer hoe minder thuis voel. De breinrot van de ene is de winst van de andere. Daar wordt de wereld niet slimmer van.