Column: 'Volkspartij Dongen met overmacht de grootste, maar met wie gaan ze samenwerken?'

Het was een spannende dag: 18 maart, verkiezingsdag. Want wat moesten we verwachten?

Met maar 4 partijen die om 21 zetels streden, was de uitkomst nog nooit zo onvoorspelbaar. Maar na de uitslagen van een paar stembureaus tekende zich al een duidelijke trend af. De Volkspartij Dongen stevende af op een monsterscore. En dat beeld veranderde in de loop van de avond niet. Eindresultaat: de Volkspartij Dongen werd met overmacht de grootste, op afstand gevolgd door CDA, D66 en VVD. En die overmacht werd nog groter toen de gemeente donderdag een persbericht rondstuurde met nieuwe cijfers: bij twee stembureaus was een hertelling geweest en er was een nieuwe berekening voor een restzetel. De restzetel die woensdagavond nog aan D66 was toegekend, kwam nu bij de Volkspartij terecht. Eindstand: 9 zetels voor de Volkspartij Dongen, 5 voor het CDA, 4 voor D66 en 3 voor de VVD.

Volgende stap: samenwerking tussen partijen
De kaarten zijn dus geschud. Maar nu de volgende stap. Want er moet een coalitie gevormd worden. Duidelijk is dat de Volkspartij Dongen als grootste partij het voortouw mag nemen in de onderhandelingen. En “we hebben al een informateur klaar staan”, liet lijsttrekker Frits Klijs woensdag al weten. Die zal aan de slag moeten met de vorming van een coalitie (samenwerking tussen partijen), die een meerderheid (minimaal 11 zetels) in de raad heeft. De partijen die gaan samenwerken leveren ook de wethouders.

Geen echte verliezers
De verkiezingsuitslag biedt een aantal mogelijkheden, elk met zijn eigen voor- en nadelen. Elke mogelijke coalitie is te verdedigen, want echte verliezers zijn er niet. Het CDA is de enige partij die een zetel moet inleveren, maar heeft zelfs nog iets meer stemmen gekregen dan bij de vorige verkiezingen. Het CDA greep nu echter net naast de restzetel. D66 blijft steken op 4 zetels maar ook die partij heeft een duidelijke winst geboekt in het aantal stemmen. Winst is er ook voor de VVD (1410 stemmen tegenover 1135 in 2022) en dat heeft de partij wel een extra zetel opgeleverd.

Wie kan en wil met wie
En dan nu de vraag: wie kan en wie wil met wie? De verkiezingsuitslag maakt een coalitie van 2 of 3 partijen mogelijk. Bij een coalitie van 2 partijen, zou de Volkspartij dan waarschijnlijk 2 wethouders leveren gezien het verschil in zetels

Volkspartij met CDA: samen 14 zetels.
Dit is een voortzetting van de huidige coalitie.
D66 en VVD (samen 7 zetels) komen dan in de oppositie (net als nu).

Volkspartij met D66: samen 13 zetels.
CDA en VVD (samen 8 zetels) komen dan in de oppositie.

Volkspartij met VVD: samen 12 zetels.
Deze coalitie ligt iets minder voor de hand omdat de partijen samen maar een magere meerderheid hebben. CDA en D66 zouden dan met 9 zetels een sterke oppositie hebben.

Volkspartij met CDA en D66: samen 18 zetels.
Nadeel is dan dat er een heel magere oppositie is van 3 zetels van de VVD.

Volkspartij met CDA en VVD: levert 17 zetels op.
D66 komt dan (opnieuw) in de oppositie met 4 zetels.

Volkspartij met D66 en VVD: deze coalitie heeft samen 16 zetels.
CDA komt dan met 5 zetels in de oppositie.

Nadeel van een coalitie met drie partijen, is dat de oppositie altijd klein is. Dat doet de democratie geen goed, want dan is er nauwelijks een kritisch tegengeluid.

Water bij de wijn
Daarnaast zullen bij de vorming van een coalitie ook de partijprogramma’s naast elkaar gelegd moeten worden. Want kiezen mensen ook vaak voor een persoon in plaats van een partijprogramma, bij de vorming van een coalitie moet het toch ook echt over de inhoud gaan. Want hoe je het ook wendt of keert, er moet samengewerkt worden en dus moet er water bij de wijn gedaan worden. Ook door de Volkspartij Dongen want ook al is ze met afstand de grootste, ze heeft toch echt een of meer partijen nodig om aan een meerderheid te komen.

Kortom, een uitdagende klus voor de informateur.